Solaris İncelemesi

Solaris, bilim kurgu edebiyatının en derin ve en rahatsız edici eseridir. Polonyalı yazar Stanisław Lem, 1961'de yayımladığı bu romanla, Hollywood'un sevdiği "uzaylı = insan benzeri" klişesine karşı en güçlü reddiyeyi yazdı. Solaris gezegenini kaplayan dev "düşünen okyanus", iletişim kurmaya çalışan bilim insanları için çözülemez bir bilmecedir, çünkü bu zekâ insanlıkla hiçbir ortak noktası olmayan, gerçekten "yabancı" bir varlıktır.

Roman, psikolog Kris Kelvin'in Solaris yörüngesindeki istasyona varmasıyla başlıyor. İstasyondaki bilim insanları yıllardır okyanusu incelemeye çalışıyor ancak hiçbir ilerleme kaydedilmiş değil. Daha da rahatsız edici olan şey, okyanusun bilinmeyen bir mekanizma ile ekipteki kişilerin bilinçaltındaki travmalarını "fiziksel ziyaretçilere" dönüştürerek istasyona göndermesidir. Kelvin'in karşısına on yıl önce intihar etmiş eşi Harey'nin bir kopyası çıkar, ve roman buradan itibaren bilinç, hafıza ve gerçeklik üzerine sorgulamalar yapan bir psikolojik labirente dönüşür.

Lem'in en büyük başarısı, "bilim insanları her şeyi anlayabilir" varsayımını çürütmesidir. Solaris, anlaşılamayan bir varlığın kendi dilinde anlaşılmaz kalma hakkını savunan bir bildiridir. Roman boyunca uzun bilim akademisi pasajları (Solaris'in araştırma tarihi) kurguyu yavaşlatır, ancak bu yavaşlık kasıtlıdır, okuyucuyu bilim insanlarının yıllarca hissettikleri çaresizliğe ortak ediyor. Türkçe baskı İletişim Yayınları'nın tercihi olarak İngilizce üzerinden çevrilmiş; orijinal Lehçe'den Türkçe'ye doğrudan çeviri talebi okur çevrelerinde sürüyor. Yine de Solaris'i okumadan bilim kurgu kütüphaneniz tamamlanmış sayılmaz.